مالیات بر ارزش افزوده چیست

به گزارش رسانه مالياتي ايران، بسياري از کشورهاي جهان به منظور اصلاح نظام مالياتي خويش و حمايت از فعاليت هاي سرمايه گذاري و توليدي، مبناي درآمدي خود را به مصرف منتقل کرده و بيشترين درآمد مالياتي را از ماليات بر مصرف کسب مي کنند. بر اين مبنا، يکي از راهکارهاي اساسي اصلاح نظام مالياتي و هماهنگ نمودن آن با شرايط اقتصادي کشور، استقرار نظام ماليات بر ارزش افزوده است که اجراي آزمايشي آن از سال 87 آغاز شده است. به همين منظور، موديان محترم از اين پس در مجموعه دانستني هاي مالياتي با اين نظام نوين مالياتي آشنا خواهند شد تا در عمل به تکاليف قانوني خود با مشکل مواجه نشوند. تاريخچه ماليات بر ارزش افزوده در جهان ماليات بر ارزش افزوده براي نخستين بار توسط فون زيمنس در سال 1918 به منظور فائق آمدن بر مسائل مالي کشور آلمان پس از جنگ جهاني اول طرح ريزي گرديد. آدامز آمريکايي نيز در سال 1921 طرح مشابهي را ارائه نمود. ليکن به رغم علاقه و تمايل شديد برخي کشورها در خصوص استقرار نظام ماليات بر ارزش افزوده، اين ماليات به طور رسمي تا سال 1954 در هيچ کشوري به کار گرفته نشد. در سال 1954 ابتدا کشور فرانسه و به دنبال آن به تدريج کشورهاي دانمارک و آلمان اين نوع ماليات را در نظام مالياتي کشور خود معرفي و اجرا نمودند. در منطقه آسيا، کره جنوبي نخستين کشوري است که در سال 1977 با کمک صندوق بين المللي پول توانست اين ماليات را در نظام مالياتي خود پياده نمايد. در حال حاضر نظام ماليات بر ارزش افزوده در بيش از 140 کشور جهان مستقر گرديده است. هم اکنون در کشورهاي همجوار ما ترکيه، آذربايجان، ارمنستان، ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، قرقيزستان، پاکستان، هند، بنگلادش، لبنان، اردن، مصر، نپال و سريلانکا اين نظام مالياتي را مستقر نموده اند.

تاريخچه ماليات بر ارزش افزوده در ايران

لايحه ماليات بر ارزش افزوده براي اولين بار در دي ماه 1366 تقديم مجلس شوراي اسلامي گرديد. لايحه مزبور در کميسيون اقتصادي مجلس مورد بررسي قرار گرفته و پس از اعمال نظرات به صحن علني مجلس ارائه گرديد ولي پس از تصويب 6 ماده از آن به تقاضاي دولت به دليل اجراي سياست تثبيت قيمت ها و مشکلات اقتصادي ناشي از جنگ تحميلي، دولت لايحه مربوطه را از مجلس شوراي اسلامي پس گرفت. در سال 1370 دپارتمان امور مالي صندوق بين المللي پول نيز، اجراي سيستم ماليات بر ارزش افزوده را توصيه نمود. با توجه به احساس نياز و نظرات کارشناسان و متخصصين داخلي و بين المللي در رابطه با برقراري چنين نظام مالياتي، برنامه استقرار اين نظام مالياتي در اواخر دهه 1370 مجددا در دستور کار دولت جمهوري اسلامي قرار گرفت و نهايتا لايحه مربوطه تدوين و پس از سير طولاني خود در شهريور 1381 به تصويب هيات وزيران رسيد و در مهر ماه همان سال به مجلس شوراي اسلامي ارائه شد و نهايتا در ارديبهشت ماه سال 1387 به تصويب مجلس رسيد. اين قانون در تاريخ 1/7/1387 به صورت آزمايشي براي مدت 5 سال در کشور به اجرا درآمد

این مقاله را نیز بخوانید: نحوه محاسبه حقوق و دستمزد

ارزش افزوده چيست؟

اگر بخواهيم ارزش افزوده را به زبان ساده بيان کنيم، ارزش افزوده عبارت است از مابه التفاوت ستاده و داده. به عبارت ساده تر و در عمل، ارزش افزوده يعني: فروش منهاي خريد. (خريد- فروش= ارزش افزوده) يا به عبارت ديگر: ارزش افزوده کالا و خدمات خريداري شده- ارزش افزوده کالا و خدمات عرضه شده = ارزش افزوده براي تبيين موضوع به مثال زير دقت کنيد: يک کارگاه کفاشي را در نظر بگيريد که اقدام به توليد کفش مي کند. اين کارگاه براي توليد يک جفت کفش احتياج به مواد اوليه به شرح زير دارد که هر کدام را به قيمت هايي که در فهرست زير آمده است، خريداري مي نمايد: 1- چرم رويه: 35000 ريال 2- کفي کفش: 25000 ريال 3- ميخ کفاشي: 10000 ريال 4- چسب کفاشي: 8000 ريال 5- نخ کفاشي: 5000 ريال بنابراين مجموع خريد اين کارگاه کفاشي براي توليد يک جفت کفش 83000 ريال مي باشد. بعد از انجام يک سري عمليات بر روي مواد اوليه خريداري شده، يک جفت کفش توليد مي گردد. توليد کننده کفش، يک جفت کفش را به قيمت 120000ريال مي فروشد. با توجه به تعريف ماليات بر ارزش افزوده، ارزش افزوده ايجاد شده توسط توليد کننده کفش عبارت خواهد بود از:

37000  = 83000 – 120000 = ارزش افزوده     خريد – فروش = ارزش افزوده

ماليات بر ارزش افزوده چيست؟

بر مبناي تعريف ارزش افزوده، نوعي ماليات بر مصرف طراحي شده است که مستقيما توسط مصرف کنندگان در هنگام خريد پرداخت مي گردد و فروشندگان اين ماليات ها را به نيابت از طرف دولت جمع آوري مي کنند و سپس آن را در اختيار سازمان امور مالياتي قرار مي دهند. به عبارت ديگر، ماليات بر ارزش افزوده نوعي ماليات بر فروش کالا و خدمات چند مرحله اي است، که در طي مراحل زنجيره واردات، توليد، توزيع و مصرف با نرخ مالياتي ثابت (غير تصاعدي) اعمال مي گردد ولي نهايتا مصرف کنندگان نهايي تنها پرداخت کننده واقعي آن مي باشند. مبناي محاسبه اين ماليات، بهاي کالا و خدماتي است که يا در داخل توليد مي شوند و يا به کشور وارد مي گردند و توسط فروشندگان و يا ارائه دهندگان خدمات عرضه مي شود. در هر يک از مراحل زنجيره به هم پيوسته توليد و توزيع، هر يک از بنگاه هاي اقتصادي در زمان خريد مواد اوليه و يا ساير کالاهاي مورد نياز، بهاي کالاي خريداري شده بعلاوه ماليات بر ارزش افزوده (که بصورت درصد ثابتي از بهاي کالا مي باشد) را به فروشنده کالا مي پردازند. اما در زمان فروش کالا يا محصولات توليدي علاوه بر بهاي کالايي که به فروش مي رسانند، ماليات بر ارزش افزوده متعلقه را نيز محاسبه و از خريدار کالاي خود دريافت مي نمايند. حال چون در اين نظام مالياتي، فعال اقتصادي نبايستي خود مالياتي پرداخت نمايد و بايستي ماليات تنها از مصرف کننده نهايي اخذ گردد، فعالان اقتصادي ماليات پرداختي بابت خريد مواد اوليه و ساير کالاها را از وجوه ماليات دريافتي از خريداران کالاها و دريافت کنندگان خدمات خود، کسر و تنها ما به التفاوت را به خزانه دولت مي پردازند. به اين ترتيب هر فعال اقتصادي تنها به ميزان ارزش افزوده اي که ايجاد مي کند ماليات به حساب دولت واريز مي نمايد و عمل انتقال ماليات از هر عنصر زنجيره توليد/ توزيع به عنصر بعد تا زماني که ماليات به مصرف کننده نهايي منتقل شود، ادامه پيدا مي کند و نهايتا مصرف کننده نهايي که حلقه آخر زنجيره توليد/توزيع، مصرف است، کل ماليات را پرداخت مي نمايد. جهت تبيين موضوع مثال ساده اي بيان مي گردد.

این مقاله را نیز بخوانید: ضوابط و آیین نامه های پذیرش شرکت ها در بورس

بخشنامه شماره ۲۸۰۰۴ مورخ ۱۲/۱۱/۱۳۸۸

سازمان امور مالیاتی بخشنامه شماره ۲۸۰۰۴ مورخ ۱۲/۱۱/۱۳۸۸ را به شرح زیر اعلام نموده است :
نظر به سوالات مطروحه ادارات کل امور مالیاتی و به منظور اتخاذ رویه واحد در فرآیند رسیدگی ، مطالبه و وصول مالیات و عوارض موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده مقرر می دارد :
۱ -ارائه خدمات در ایران برای غیر و در قبال ما به ازاء و عرضه کالاها از طریق هر نوع معامله ( اعم از عقدبیع ، صلح ، هبه و …) به استثنای موارد معاف مصرح در ماده ۱۲ قانون و همچنین واردات آنها با رعایت ترتیبات قانونی و دستورالعمل های صادره مشمول مالیات و عوارض ارزش افزوده می باشد .
۲ -عرضه اموال منقول مستعمل و اسقاطی توسط مودیان مشمول اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده نیز مشمول پرداخت مالیات و عوارض می باشد . عرضه اموال مذکور توسط مودیان غیر مشمول اجرای قانون مشمول پرداخت مالیات و عوارض نمی باشد.
۳ -به استناد مفاد ماده ۱۷ قانون، مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی مودیان مشمول اجرای قانون بابت  تحصیل دارایی های ثابت ( از قبیل احداث ساختمان ، خرید ماشین آلات و تجهیزات ، وسائط نقلیه ، اثاثه و ملزومات اداری) که برای فعالیت های اقتصادی خود و به استناد صورتحساب های صادره پرداخت می نمایند . با رعایت تبصره های ذیل ماده مذکور از مالیات و عوارض متعلقه بابت  عرضه کالاها و خدمات غیر معاف توسط آن ها قابل کسر و یا تهاتر بود .
۴ -مودیان مالیاتی مشمول اجرای قانون که به عرضه توام کالاها با خدمات مشمول و معاف و عوارض قانون اشتغال دارند ، مکلفند مالیات و عوارض پرداختی بابت تحصیل کالا و خرید خدمت را برای کالاها و خدمات مشمول و معاف به تفکیک تخصیص نمایند و نسبت به آن  بخش از باقیمانده مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی مشترک که امکان تخصیص آن میسر نمی باشد ، از طریق تسهیم بر مبنای میزان فروش کالا با درآمد خدمات  ( مادامی که مبنای معقول و منطقی باشد ) اقدام نمایند ( مشروط بر اینکه نتیجه تسهیم در یک سال مالی در رابطه با کل درآمد یا فروش کالای معاف رعایت شده باشد ). متذکر می شود با توجه به تبصره های (۲)،(۳)و(۵) ماده (۱۷) قانون ،مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی مربوط به کالاها و خدمات معاف قابل استرداد نمی باشد و به عنوان هزینه های قابل قبول موضوع قانون مالیات های مستقیم محسوب می شود .شایان ذکر است صرفا مالیات و عوارض پرداختی مربوط به کالاها یا خدمات مشمول در حساب مالیات مودی منظور می گردد و قابل کسر از مالیات و عوارض متعلقه خواهد بود .
۵ -مفاد بند (۱۱) ماده (۱۲) قانون مبنی بر معافیت خدمات بانکی و اعتباری از پرداخت مالیات و عوارض صرفا در خصوص بانک ها و موسسات و تعاونی های اعتباری و صندوق قرض الحسنه مجاز و صندوق تعاون موضوعیت داشته و قابل تسری به ارائه این گونه خدمات توسط سایر اشخاص نخواهد بود .
۶ -چنانچه به موجب اسناد و مدارک مثبته احراز گردد، بخشی از مطالبات بهای فروش کالا و خدمات لاوصول ( سوخت شده ) باشد . مالیات و عوارض آن بخش از مطالبات سوخت شده در دوره مالیاتی تحقق موضوع ، قابل تعدیل و از مالیات و عوارض دوره مزبور قابل کسر خواهد بود .
۷ -مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی توسط مودیان مشمول قانون بابت آب، برق، گاز ، تلفن ( در قالب صورتحساب های صادره ارائه دهندگان خدمات یاد شده )برای فعالیت های اقتصادی خود به عنوان اعتبار مالیاتی قابل کسر از مالیات و عوارض متعلقه کالا و خدمات ارائه شده توسط آن ها خواهد بود .
۸ -مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی بابت سیگار و محصولات دخانی ، بنزین و سوخت هواپیما موضوع تبصره ماده ۱۶ و بندهای (ب) و (ج) ماده ۳۸ و عوارض ارزش افزوده پرداختی بابت نفت سفید ، نفت گاز و نفت کوره موضوع بند(د) ماده (۳۸) صرفا در مراحل واردات ، تولید و توزیع مجدد آن کالاها توسط وارد کنندگان ، تولید کنندگان و توزیع کنندگان آن به عنوان اعتبار مالیاتی محسوب و قابل کسر از کل مالیات و عوارض متعلقه می باشد . در خصوص سایر مودیان به عنوان اعتبار مالیاتی محسوب نمی گردد و مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی این قبیل مودیان بابت موارد مذکور جزء هزینه های قابل قبول قانون مالیات های مستقیم محسوب می شود .

این مقاله را نیز بخوانید: حسابداری پیمان های بلند مدت
۹ -خریداران کالا و خدمات اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی ، مکلفند صرفنظر از نوع فعالیت آن ها به صورت صنفی یا غیر صنفی ، دولتی ، خصوصی و تعاونی مادامی که کالاها و خدمات غیر معاف را از مودیان مشمول جرای قانون تحصیل می نمایند، نسبت به پرداخت مالیات و عوارض متعلقه وفق مقررات موضوعه اقدام نمایند .
۱۰ -مالیات تکلیفی موضوع ماده ۱۰۴ قانون مالیات های مستقیم قبل از احتساب مالیات و عوارض موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده قابل اعمال می باشد و تکلیف کسر آن بر عهده کارفرما ( گیرندگان  خدمات )می باشد در حالیکه تکلیف مطالبه و وصول مالیات و عوارض ارزش افزوده از ماخذ کل صورتحساب یا صورت وضعیت قبل از کسر پنج درصد (۵ %) مالیات تکلیفی موضوع ماده (۱۰۴) قانون صدرالذکر بر عهده پیمانکار ( ارائه دهندگان خدمات )خواهد بود که از طرف کارفرما باید به پیمانکار پرداخت گردد .
۱۱ -فعالیت های پیمانکاری تامین نیروی انسانی از جمله ارائه خدمات مشمول مالیات موضوع این قانون خواهند بود . ارائه دهندگان این خدمات مکلفند مالیات و عوارض متعلقه را به ماخذ مبلغ ناخالص مندرج در صورتحساب محاسبه و از طرف دیگر معامله وصول نمایند . خدمات پیمان مدیریت تامین نیروی انسانی در شرایطی موضوعیت دارد که کارفرما حقوق و دستمزد نیروی انسانی را به صورت مستقیم و بی واسطه تخصیص یا پرداخت و در دفاتر قانونی خود تحت هزینه حقوق و دستمزد ثبت نمایند و لیست بیمه و مالیات حقوق به نام کارفرما به سازمان های ذیربط ارائه گردد . بدیهی است در این صورت صرفا کارمزد ارائه خدمات مدیریتی مشمول مالیات و عوارض خواهد بود .
۱۲ -آن بخش از قراردادهای منعقده قبل از اجرای قانون ( صرفنظر از تاریخ انعقاد قرارداد و عدم پیش بینی مالیات و عوارض متعلقه ) که بعد از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون عملیاتی و اجرایی می گردد ، مشمول مالیات و عوارض خواهد بود . آن بخش از قراردادها که به موجب اسناد و مدارک مثبته احراز گردد . قبل از تاریخ اجرای قانون عملیاتی و اجرایی گردیده اند ، صرفنظر از تاریخ صدور  صورتحساب یا صورت وضعیت حسب مورد مشمول پرداخت مالیات و عوارض موضوع این قانون نخواهد بود .
۱۳ -تاریخ تعلق مالیات و عوارض در مورد ارائه خدمات در قالب فعالیت های پیمانکاران نیز تاریخ صورتحساب یا تاریخ ارائه خدمت هر کدام که مقدم باشد ، حسب مورد خواهد بود . پیمانکاران مکلفند مالیات و عوارض متعلقه را در تاریخ تعلق شناسایی و در صورتحساب های صادره درج و از خریداران ( کارفرمایان ) مطالبه و وصول نمایند . در صورتیکه مبلغ صورتحساب های صادره ( صورت وضعیت ) توسط کارفرما تعدیل گردد ، مالیات و عوارض متعلقه در دوره مالیاتی ثبت تعدیلات در دفاتر پیمانکار ( جاری یا دوره آتی حسب مورد ) به ماخذ ما به التفاوت ایجاد شده قابل تعدیل خواهد بود .
۱۴ -با توجه به اینکه فعالیت های پیمانکاران جزء خدمات موضوع این قانون می باشد و مشمول پرداخت مالیات و عوارض به میزان ۳ % (۵/۱ % مالیات و ۵/۱ % عوارض ) شده است . لذا به استناد مواد ۵۰ و ۵۲ قانون وضع هر گونه عوارض به فعالیت های مذکور توسط سایر مراجع ممنوع و فاقد وجاهت قانونی می باشد .
۱۵ -چنانچه مودیان مشمول ثبت نام و اجرای قانون ، مالیات و عوارض موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده را به طور صحیح در صورتحساب درج و از خریداران وصول ننموده  باشند ، مجاز به وصول مالیات ها و عوارض دوره های قبلی ( از تاریخ شمولیت ) در قالب صورتحساب یا صورت وضعیت اصلاحی ( حسب مورد) خواهند بود . مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی در قالب صورتحساب ها یا صورت وضعیت های مذکور با رعایت ترتیبات قانونی و دستورالعمل های صادره برای خریدار به عنوان اعتبار دوره پرداخت محسوب می گردد .
۱۶ -به استناد مفاد ماده (۱۲) قانون صرفا عرضه کالاها و ارائه خدمات و همچنین واردات آن ها که در (۱۷) بند ماده مذکور به صراحت مشخص گردیده اند از پرداخت مالیات و عوارض معاف می باشند . این معافیت قابل تسری به نهاده ها و عوامل غیر معاف به کارگیری شده ( نظیر مواد اولیه کالاهای معاف و خدمات حمل و نقل باری ، بیمه ای ، توزیع و بازاریابی ، مهندسی و مشاوره ای ، سردخانه ای و …) در عرضه کالاها و ارائه خدمات معاف نمی باشند .
۱۷ -به استناد بند (۸) ماده (۱۲) عرضه اموال غیر منقول اعم از عین و منفعت از پرداخت مالیات و عوارض معاف می باشد . این معافیت قابل تسری به ارائه خدمات هتلداری ، انبارداری ، غرفه های نمایشگاهی و امثالهم و همچنین ارائه خدمات اجاره اموال منقول از قبیل ماشین آلات منصوبه در آن ها و تاسیسات شهر بازی ها نخواهد بود .
۱۸ -درآمد حاصل از خسارت دریافتی از بیمه ، دارایی های ارزی ، جوایز و سود سپرده بانکی ، سود دریافتی اوراق مشارکت ، سود حاصل از سرمایه گذاری از پرداخت مالیات و عوارض معاف می باشد. لیکن ما به ازای حاصل از ارائه خدمات کارشناسی ، مشاوره ای ، ارزیابی ، توزیع و بازاریابی ، بسته بندی ، انبارداری ، حق توقف کانتینر ( دوموراژ ) ،تخلیه و بارگیری ، خسارت و غرامت به کرایه اضافه بار ، نمایشگاهی و دستمزد آسیابانی با رعایت ترتیبات قانونی و دستورالعمل های صادره مشمول پرداخت مالیات و عوارض متعلقه خواهد بود.
۱۹ -صادرات کالاها و خدمات اعم از معاف و غیر معاف به خارج از کشور از طریق مبادی خروجی رسمی مشمول مالیات و عوارض موضوع این قانون نمی باشد . مالیات و عوارض پرداخت شده بابت آن ها با ارائه برگه خروجی صادره توسط گمرک ( در مورد کالا) و اسناد و مدارک مثبته به اداره کل امور مالیاتی ذیربط مسترد می گردد .

این مقاله را نیز بخوانید: دستور العمل تنخواه گردان
۲۰ -ماخذ عوارض آلایندگی موضوع تبصره (۱) ماده (۳۸) قیمت فروش خواهد بود . عوارض مزبور از خریداران قابل دریافت نخواهد بود و به عهده واحد تولیدی آلاینده می باشد که مکلفند صرفنظر از نوع فروش ( اعم از داخلی و صادراتی ) و در قالب دوره های مالیاتی و با تسلیم اظهارنامه نسبت به واریز آن به حساب های تعیین اقدام نمایند .
در پایان خاطر نشان می گردد ماموران مالیاتی و هیئت های حل اختلاف مالیاتی مکلف به رعایت و اعمال مراتب فوق در گزارش های مالیاتی و آراء صادره می باشند . مدیران کل امور مالیاتی ضمن نظارت لازم مسئول حسن اجرای این بخشنامه خواهند بود .

[button title=”تنظیم اظهارنامه مالیاتی” link=”https://www.malek-co.com/tax-returns” color=”orange”]